โนเบลฟิสิกส์ 2026 ยก 'ฟรานซิส ฮาลเซน' คว้ารางวัลจากค้นพบนิวทริโนพลังงานสูง

• 2026-10-07
• เศรษฐกิจ
• กองบรรณาธิการ

รางวัลโนเบลสาขาฟิสิกส์ประจำปี 2026 ตกเป็นของ ฟรานซิส ฮาลเซน นักฟิสิกส์อนุภาคชาวเบลเยียม-อเมริกัน จากผลงานพัฒนา 'หอดูดาวนิวทริโน IceCube' และการค้นพบนิวทริโนพลังงานสูงที่มีจุดกำเนิดทางดาราศาสตร์ฟิสิกส์ โดยราชบัณฑิตยสภาวิทยาศาสตร์แห่งสวีเดนเป็นผู้ประกาศผลเมื่อวันอังคารที่ผ่านมา ตามรายงานของสำนักข่าวรอยเตอร์จากกรุงสตอกโฮล์ม ประเทศสวีเดน

ผู้ได้รับรางวัลจะได้รับเงินรางวัลมูลค่ารวม 12 ล้านโครนสวีเดน หรือประมาณ 1.2 ล้านดอลลาร์สหรัฐ คิดเป็นมูลค่าราว 40 ล้านบาท และจะเข้าพิธีรับมอบเหรียญเกียรติยศ ณ กรุงสตอกโฮล์ม ในวันที่ 10 ธันวาคมนี้

เบื้องหลังหอดูดาว IceCube

ราชบัณฑิตยสภาวิทยาศาสตร์แห่งสวีเดนระบุเหตุผลในการมอบรางวัลครั้งนี้ว่า เป็นการยกย่องบทบาทสำคัญอันเป็นที่สุดของฮาลเซน ในการพัฒนาหอดูดาวนิวทริโน IceCube (IceCube Neutrino Observatory) รวมถึงการค้นพบนิวทริโนพลังงานสูงที่มีจุดกำเนิดทางดาราศาสตร์ฟิสิกส์ ซึ่งช่วยเปิดพรมแดนใหม่ในการศึกษาและเข้าใจโครงสร้างห้วงอวกาศอันลึกซึ้ง

การค้นพบดังกล่าวถือเป็นก้าวสำคัญของวงการฟิสิกส์อนุภาคและดาราศาสตร์ฟิสิกส์ เพราะนิวทริโนเป็นอนุภาคที่เดินทางผ่านสสารได้โดยแทบไม่ปฏิสัมพันธ์กับสิ่งใด ทำให้การตรวจจับเป็นเรื่องยากมาก การสร้างหอดูดาวที่สามารถจับสัญญาณนิวทริโนพลังงานสูงจากอวกาศได้จึงต้องอาศัยทั้งวิสัยทัศน์ทางวิทยาศาสตร์และความพยายามระยะยาว

มรดกจากพินัยกรรมอัลเฟรด โนเบล

การมอบรางวัลโนเบลจัดขึ้นตามเจตนารมณ์ในพินัยกรรมของ อัลเฟรด โนเบล นักประดิษฐ์และนักธุรกิจชาวสวีเดน ผู้สั่งสมความมั่งคั่งจากการค้นพบดินระเบิดไดนาไมต์ โดยเริ่มมอบรางวัลเป็นครั้งแรกในปี 1901 ในสาขาวิทยาศาสตร์ วรรณกรรม และสันติภาพ ก่อนที่ธนาคารกลางสวีเดนจะเพิ่มรางวัลสาขาเศรษฐศาสตร์ในภายหลัง

สาขาฟิสิกส์ถือเป็นหนึ่งในสาขาที่มีความสำคัญลำดับต้น ๆ ตามพินัยกรรมของโนเบล และกลายเป็นหนึ่งในเกียรติยศสูงสุดของวงการวิทยาศาสตร์โลก ตลอดหลายทศวรรษที่ผ่านมา รางวัลนี้ได้มอบให้แก่การค้นพบที่เปลี่ยนโฉมความเข้าใจของมนุษยชาติที่มีต่อจักรวาลอย่างสิ้นเชิง

ในอดีต บุคคลระดับตำนานของโลกล้วนเคยได้รับรางวัลสาขานี้มาแล้ว ไม่ว่าจะเป็น อัลเบิร์ต ไอน์สไตน์, มารี และ ปิแอร์ กูรี, แมกซ์ พลังค์ และ นีลส์ โบร์ ซึ่งผลงานของพวกเขาถือเป็นรากฐานสำคัญของฟิสิกส์สมัยใหม่

สาขาเคมีประกาศผลพรุ่งนี้

สำหรับรางวัลโนเบลสาขาฟิสิกส์ในปี 2025 ที่ผ่านมา ตกเป็นของ 3 นักวิทยาศาสตร์ในสหรัฐฯ ได้แก่ จอห์น คลาร์ก, มิเชล เดอโวเรต์ และ จอห์น มาร์ตินิส จากผลงานการทดลองที่พิสูจน์หลักการทำงานของฟิสิกส์ควอนตัม ซึ่งนำไปสู่การพัฒนาคอมพิวเตอร์ควอนตัมและเทคโนโลยีดิจิทัลยุคใหม่

การประกาศรางวัลโนเบลสาขาฟิสิกส์ในวันอังคารนี้ ถือเป็นรางวัลสาขาที่สองประจำสัปดาห์ ต่อจากการประกาศผลสาขาการแพทย์เมื่อวันจันทร์ที่ผ่านมา โดยสาขาถัดไปที่จะประกาศผลคือ สาขาเคมีในวันพุธ

สำหรับพิธีมอบเหรียญรางวัลโนเบลอย่างเป็นทางการ จะจัดขึ้น ณ กรุงสตอกโฮล์ม ในวันที่ 10 ธันวาคม ซึ่งตรงกับวันคล้ายวันเสียชีวิตของ อัลเฟรด โนเบล โดย สมเด็จพระราชาธิบดีคาร์ลที่ 16 กุสตาฟ แห่งสวีเดน จะทรงเป็นผู้พระราชทานเหรียญรางวัลแก่ผู้ได้รับเลือก จากนั้นจะมีการจัดงานเลี้ยงฉลองอย่างยิ่งใหญ่ ณ ศาลาว่าการกรุงสตอกโฮล์ม

ทั้งนี้ รางวัลโนเบลสาขาสันติภาพ จะเป็นเพียงสาขาเดียวที่ไม่ถูกจัดขึ้นในประเทศสวีเดน โดยจะมีพิธีมอบรางวัลแยกต่างหาก ณ กรุงออสโล ประเทศนอร์เวย์

สำหรับแวดวงวิทยาศาสตร์ไทย การที่รางวัลโนเบลสาขาฟิสิกส์ปีนี้มอบให้แก่งานด้านนิวทริโนและหอดูดาว IceCube สะท้อนทิศทางของฟิสิกส์อนุภาคและดาราศาสตร์ฟิสิกส์ที่ยังคงเป็น frontier สำคัญของโลก ซึ่งนักวิจัยไทยที่ทำงานด้านฟิสิกส์พลังงานสูงและดาราศาสตร์อาจได้รับแรงบันดาลใจในการต่อยอดความร่วมมือระหว่างประเทศต่อไป