ราชกิจจาฯ ประกาศยุบสถาบันบริหารจัดการธนาคารที่ดิน มีผล 1 ต.ค. 2569

• 2026-09-30
• เศรษฐกิจ
• กองบรรณาธิการ

ราชกิจจานุเบกษาเผยแพร่ประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง ยุบเลิกสถาบันบริหารจัดการธนาคารที่ดิน (องค์การมหาชน) หรือ บจธ. ตั้งแต่วันที่ 1 ตุลาคม 2569 เป็นต้นไป โดยอาศัยอำนาจตามมาตรา 40 วรรคสอง แห่งพระราชกฤษฎีกาจัดตั้งสถาบันบริหารจัดการธนาคารที่ดิน (องค์การมหาชน) พ.ศ. 2554 และที่แก้ไขเพิ่มเติม พร้อมกันนี้ได้กำหนดหลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขการตรวจสอบทรัพย์สิน ชำระบัญชี โอนหรือจำหน่ายทรัพย์สินที่เหลืออยู่ ตลอดจนการจัดการเกี่ยวกับบุคลากรของสถาบันฯ อย่างชัดเจน

สคทช. รับไม้ต่อดูแลเกษตรกร

สาระสำคัญของประกาศระบุว่า สถาบันฯ ต้องรวบรวมข้อมูลทรัพย์สิน หนี้สิน งบประมาณ และเอกสารทั้งหมดส่งมอบให้สำนักงานคณะกรรมการนโยบายที่ดินแห่งชาติ (สคทช.) ภายใน 30 วัน โดยห้ามสร้างหนี้หรือผูกพันทรัพย์สินใหม่ เว้นแต่ทำได้เฉพาะเท่าที่จำเป็นต่อการปิดบัญชีเท่านั้น ส่วนเงินทุนสะสมจะนำมาใช้จ่ายเฉพาะเรื่องที่จำเป็น เช่น ค่าใช้จ่ายในการชำระบัญชี เงินชดเชยเลิกจ้าง และเงินทุนตั้งต้นสำหรับหน่วยบริการใหม่ เมื่อเคลียร์บัญชีเสร็จสิ้น เงินที่เหลือทั้งหมดต้องโอนส่งคืนเป็นรายได้แผ่นดินภายใน 30 วัน

สำหรับสัญญาหรือภารกิจที่ยังค้างอยู่กับเกษตรกรนั้น ประกาศกำหนดให้ สคทช. เข้ามาดูแลเป็นการชั่วคราว และต้องหาหน่วยงานรัฐมารับช่วงต่อให้เสร็จภายใน 1 ปี ขณะที่คณะกรรมการปิดบัญชีซึ่งแต่งตั้งขึ้น 5 คน จะต้องตรวจสอบทรัพย์สินและปิดบัญชีให้เสร็จสิ้นภายใน 1 ปีเช่นกัน

พนักงานเดิมช่วยปิดบัญชี

ด้านบุคลากร พนักงานและลูกจ้างที่ต้องออกจากงานเนื่องจากการยุบสถาบันฯ จะได้รับเงินค่าตอบแทนการเลิกจ้างตามระเบียบที่กำหนด ในวาระแรกจะมีการจ้างพนักงานเดิมของสถาบันฯ เข้ามาช่วยทำหน้าที่จัดการเอกสารและเคลียร์บัญชี เพื่อให้การปิดบัญชีดำเนินไปอย่างราบรื่น

ทั้งนี้ สถาบันบริหารจัดการธนาคารที่ดิน (องค์การมหาชน) จัดตั้งขึ้นตามพระราชกฤษฎีกาจัดตั้งสถาบันฯ พ.ศ. 2554 โดยมีเหตุผลสำคัญจากปัญหาการขาดแคลนที่ดินทำกิน และการที่เกษตรกรรายย่อยรวมถึงผู้ยากจนไม่สามารถเข้าถึงที่ดินได้ ซึ่งเป็นปัญหาสำคัญของประเทศที่มีมาอย่างยาวนาน ประกอบกับปัญหาการกระจุกตัวของการถือครองที่ดินและการเก็งกำไรในที่ดิน ทำให้มีที่ดินถูกทิ้งร้าง ไม่ทำประโยชน์ หรือใช้ประโยชน์ได้ไม่เต็มที่ จนสูญเสียพื้นที่ที่เหมาะสมสำหรับการทำเกษตรกรรม และส่งผลกระทบต่อการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม

นอกจากนี้ รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทยกำหนดให้รัฐต้องกระจายการถือครองที่ดินอย่างเป็นธรรม และดำเนินการให้เกษตรกรมีกรรมสิทธิ์หรือสิทธิในที่ดินเพื่อประกอบเกษตรกรรมอย่างทั่วถึง ขณะนั้นยังไม่มีองค์กรหรือสถาบันการเงินใดรับผิดชอบโดยตรงในการจัดให้มีการใช้ประโยชน์ในที่ดินอย่างเหมาะสม และสนับสนุนทางการเงินแก่การปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรม จึงได้จัดตั้ง บจธ. ขึ้นในรูปแบบองค์การมหาชน เพื่อให้มีองค์กรที่ดำเนินงานแก้ไขปัญหาเกี่ยวกับที่ดินได้อย่างอิสระ คล่องตัว และมีประสิทธิภาพ

ในช่วงเริ่มแรก ได้มีการโอนบรรดาอำนาจ หน้าที่ กิจการ ทรัพย์สิน สิทธิ หนี้ และงบประมาณจากสถาบันพัฒนาองค์กรชุมชน (องค์การมหาชน) เฉพาะในส่วนที่เกี่ยวกับโครงการนำร่องแก้ไขปัญหาที่ดินทำกินของเกษตรกรรายย่อยไทยเข้มแข็ง ภายใต้นโยบายกองทุนธนาคารที่ดิน มาดำเนินงานต่อเนื่องภายใต้ บจธ.

เงื่อนไขการยุบเลิก

พระราชกฤษฎีกาดังกล่าวกำหนดเรื่องการยุบเลิกสถาบัน โดย บจธ. จะเป็นอันยุบเลิกเมื่อเข้าเงื่อนไขข้อใดข้อหนึ่ง คือ เมื่อมีการจัดตั้งธนาคารที่ดิน หรือหน่วยงานที่มีวัตถุประสงค์ทำนองเดียวกันขึ้นมาทำหน้าที่ถาวร หรือเมื่อครบกำหนดเวลาตามกฎหมาย เนื่องจาก บจธ. ถูกตั้งขึ้นเป็นหน่วยงานชั่วคราว กฎหมายจึงกำหนดวันหมดอายุไว้ ล่าสุดมีการตราพระราชกฤษฎีกาขยายเวลาการยุบเลิกออกไปจนถึงวันที่ 7 มิถุนายน พ.ศ. 2570 เพื่อให้ปฏิบัติภารกิจช่วยเหลือเกษตรกรได้อย่างต่อเนื่อง ในระหว่างที่กระบวนการจัดตั้งธนาคารที่ดินถาวรยังไม่แล้วเสร็จ

ขณะเดียวกัน กฎหมายกำหนดให้มีการประเมินผลการทำงานของ บจธ. เป็นประจำทุกปี และหากคณะรัฐมนตรีพิจารณาเห็นว่า บจธ. ทำงานไม่เกิดผลสัมฤทธิ์ หรือไม่คุ้มค่ากับเงินงบประมาณ คณะรัฐมนตรีก็มีอำนาจสั่งยุบเลิกสถาบันก่อนครบกำหนดเวลาได้ทันที

สำหรับขั้นตอนการจัดการเมื่อยุบเลิก รัฐมนตรีจะประกาศการยุบเลิกในราชกิจจานุเบกษา โดย บจธ. ยังคงสถานะเป็นนิติบุคคลชั่วคราวเฉพาะเพื่อประโยชน์ในการดำเนินกิจการชำระบัญชี และจะมีเจ้าหน้าที่เข้าทำหน้าที่ตรวจสอบทรัพย์สิน ชำระบัญชี โอนหรือจำหน่ายทรัพย์สินที่ยังเหลืออยู่ รวมถึงจัดการเรื่องพนักงานและลูกจ้างตามหลักเกณฑ์ที่คณะรัฐมนตรีกำหนด

การยุบสถาบันครั้งนี้มีผลโดยตรงต่อเกษตรกรที่อยู่ระหว่างการใช้บริการและมีสัญญาค้างอยู่กับ บจธ. ซึ่งจะถูกส่งต่อให้ สคทช. ดูแลชั่วคราวก่อนหาหน่วยงานถาวรมารับช่วงภายใน 1 ปี ขณะที่ภาครัฐยังต้องเดินหน้าจัดตั้งธนาคารที่ดินถาวรให้แล้วเสร็จตามเจตนารมณ์เดิมของการจัดตั้งหน่วยงานชั่วคราวแห่งนี้