ประธานธนาคารโลกชี้ เงินช่วยเหลือแก้จนได้แค่ครึ่งเดียว อีกครึ่งต้องสร้างงาน

• 2026-10-13
• เทคโนโลยี
• กองบรรณาธิการ

ธนาคารโลก (World Bank) จัดเวที Civil Society Townhall ระหว่างการประชุมใหญ่ร่วมกับกองทุนการเงินระหว่างประเทศ (IMF) ที่กรุงเทพฯ โดย Ajay Banga ประธานกลุ่มธนาคารโลก ได้สนทนากับตัวแทนภาคประชาสังคม ทั้งมูลนิธิ องค์กรพัฒนาเอกชน และกลุ่มที่ทำงานกับชุมชน ทั้งในห้องประชุมและทางออนไลน์ นับเป็นครั้งที่ 4 ที่ Banga จัดเวทีลักษณะนี้ โดยมีผู้บริหารระดับสูงของธนาคารโลกร่วมรับคำถามด้วย

Banga กล่าวเปิดเวทีโดยอธิบายว่าเหตุใดธนาคารโลกจึงให้ความสำคัญกับเรื่องงานเป็นศูนย์กลาง และเงินที่จะใช้สร้างงานจะมาจากไหนในวันที่เงินหายากกว่าเดิม

ความจนสองด้าน

Banga เล่าถึงคำกล่าวของเพื่อนคนหนึ่งที่บอกเขาว่า ความยากจนมีสองด้าน ด้านแรกคือความขาดแคลนในชีวิต ซึ่งแก้ได้ด้วยการให้ความช่วยเหลือ แต่อีกด้านคือความรู้สึกข้างใน ซึ่งเงินช่วยเหลือแก้ไม่ได้ เพราะคนต้องมีความหวัง มีโอกาส และมีความภูมิใจที่ได้เป็นส่วนหนึ่งที่สร้างประโยชน์ให้สังคม สิ่งที่มอบทั้งหมดนี้ได้คืองาน

Banga อธิบายว่าตอนเด็ก คนต้องการอากาศสะอาด น้ำสะอาด การรักษาพยาบาล และการเรียนรู้ทักษะ แต่เมื่อโตพร้อมทำงาน สิ่งที่ต้องการคืองาน เพราะงานให้ทั้งรายได้และศักดิ์ศรี เขาชี้ว่าทุกวันนี้ แม้ในประเทศที่เศรษฐกิจดีที่สุดในโลก ก็ยังมีคนหนุ่มสาวออกมาเรียกร้องเพราะไม่เห็นโอกาสของตัวเอง พวกเขาไม่ได้เรียกร้องเรื่องใดเรื่องหนึ่ง แต่กำลังพูดถึงอนาคตและชีวิตทั้งชีวิต ธนาคารโลกจึงต้องหันมาให้คนรุ่นใหม่เป็นศูนย์กลางของการทำงาน เพื่อให้พวกเขากลายเป็นแรงขับเคลื่อนเศรษฐกิจในอีก 30-40 ปีข้างหน้า

เงินทุนคือข้อจำกัด

Banga ระบุว่าการสร้างงานต้องใช้เงิน และตอนนี้เงินหายากกว่าเดิม หลายประเทศมีหนี้สูงขึ้นและมีเงินในมือน้อยลง ประเทศร่ำรวยก็ตัดงบช่วยเหลือต่างประเทศ ส่วนราคาพลังงานและปุ๋ยก็แพงกว่าเมื่อ 6-8 เดือนก่อนมาก

"ถ้างานคือโจทย์ เงินทุนก็คือข้อจำกัด" Banga กล่าว

เขาอธิบายว่าการสร้างงานต้องใช้เงิน 3 กระเป๋า กระเป๋าแรกคือเงินรัฐและเงินกู้ดอกเบี้ยต่ำ ใช้วางรากฐาน เช่น โรงพยาบาล โรงเรียน ไฟฟ้า น้ำประปา และระบบบริหารที่โปร่งใส กระเป๋าที่สองคือเงินจากมูลนิธิและผู้ใจบุญ ใช้ลองของใหม่ที่ยังเสี่ยงเพื่อพิสูจน์ว่าอะไรได้ผลจริง และกระเป๋าที่สามคือเงินจากภาคเอกชน ใช้ขยายสิ่งที่ได้ผลให้ใหญ่ขึ้นจนเกิดธุรกิจและการจ้างงาน

"รัฐบาลเป็นคนเปิดทาง วางรากฐาน และกำหนดกติกา แต่คนที่สร้างงานคือภาคเอกชน" Banga กล่าว

เขาระบุว่างานราว 90% ทั่วโลกมาจากภาคเอกชน ตั้งแต่ธุรกิจรายย่อยไปจนถึงบริษัทใหญ่ พร้อมชี้ว่าทุกๆ 5 ดอลลาร์ของเงินช่วยเหลือที่ไหลเข้าสู่ประเทศกำลังพัฒนา จะมี 1 ดอลลาร์มาจากมูลนิธิและภาคเอกชน คิดเป็นมูลค่ารวมสูงถึง 1.5-2 หมื่นล้านดอลลาร์ต่อปี และก่อนขึ้นเวทีนี้ไม่นาน เขาเพิ่งเปิดตัว Philanthropy Hub หน่วยงานใหม่ของธนาคารโลกที่จัดตั้งขึ้นเพื่อทำงานร่วมกับกลุ่มผู้บริจาคโดยตรง

เงินเอกชนยังไปไม่ถึงคนจนที่สุด

ในปีที่ผ่านมา ธนาคารโลกดึงดูดการลงทุนจากภาคเอกชนได้สูงถึง 1.12 แสนล้านดอลลาร์ นับเป็นสถิติสูงสุดและเพิ่มขึ้นจากเมื่อ 4 ปีก่อนถึง 3 เท่า โดยเงินทุนมากกว่าครึ่งถูกจัดสรรไปยังภาคธุรกิจที่มีศักยภาพในการสร้างงานจำนวนมาก

แต่เมื่อแยกดูว่าเงินไปไหน จะเห็นว่าไม่ได้กระจายเท่ากัน แอฟริกาได้เพิ่มขึ้นกว่าเท่าตัว ประเทศที่พอมีรายได้ เช่น บังกลาเทศและแองโกลา ได้เพิ่มเกือบ 3 เท่า ประเทศรายได้ปานกลางค่อนไปทางสูง เช่น อาร์เจนตินา อินเดีย และกาบอง ได้เพิ่มกว่า 4 เท่า ขณะที่ประเทศที่จนที่สุด ตัวเลขแทบไม่ขยับ หมายความว่าเงินเอกชนชอบไปที่ที่เสี่ยงน้อย ประเทศที่จนที่สุดจึงถูกข้ามไป ทั้งที่เป็นที่ที่ต้องการงานมากที่สุด

Banga ยอมรับตรง ๆ ว่านี่คือปัญหา ทางออกที่ธนาคารโลกเปิดตัวในสัปดาห์นี้คือกลยุทธ์ใหม่สำหรับธุรกิจขนาดเล็ก ตั้งแต่ร้านค้ารายย่อยไปจนถึงธุรกิจขนาดกลาง เขาให้เหตุผลว่าแม้ในประเทศที่ยากจนที่สุดหรือมีสงครามความขัดแย้ง สิ่งที่ยังมีชีวิตอยู่เสมอคือธุรกิจเล็ก ๆ ปัญหาคือพวกเขากู้เงินไม่ได้และเข้าไม่ถึงตลาด เหมือนถูกกันไว้นอกระบบ ถ้าเปิดประตูให้คนกลุ่มนี้ได้ ก็จะเกิดงานในที่ที่เงินลงทุนก้อนใหญ่ยังไปไม่ถึง

โครงสร้างพื้นฐานต้องมาก่อน

Banga อธิบายว่ากลยุทธ์สร้างงานของธนาคารโลกเริ่มจากเสาหลักแรก คือโครงสร้างพื้นฐานทั้งด้านวัตถุและด้านคน ด้านวัตถุคือสะพาน ถนน น้ำ ไฟฟ้า และระบบดิจิทัล ด้านคนคือสุขภาพ ทักษะ และการศึกษาที่ตรงกับงาน เพราะคนจะทำงานได้ต้องมีสิ่งเหล่านี้ก่อน

เขายกความคืบหน้าของโครงการหลัก อาทิ โครงการ Mission 300 ที่ตั้งเป้าพาไฟฟ้าไปถึงคน 300 ล้านคนในแอฟริกา ร่วมกับธนาคารพัฒนาแอฟริกา ตอนนี้ธนาคารโลกพาไฟฟ้าไปถึงคนแล้ว 59 ล้านคน เกือบเท่าประชากรไทยทั้งประเทศ ด้านสุขภาพ มีคนกว่า 600 ล้านคนเข้าถึงหน่วยบริการสุขภาพใกล้บ้านได้ดีขึ้น จากเป้า 1,500 ล้านคนภายในปี 2030 โครงการ AgriConnect ช่วยเกษตรกรไปแล้ว 26 ล้านคน และผู้หญิงกับธุรกิจที่ผู้หญิงเป็นเจ้าของ 17 ล้านรายเข้าถึงเงินทุนและบริการทางการเงิน ขณะที่ผู้หญิงอีก 74 ล้านคนได้ใช้อินเทอร์เน็ตความเร็วสูง

Banga ยังเน้นย้ำเรื่องความเร็ว โดยชี้ว่าการพัฒนาที่ล่าช้าก็ไม่ต่างอะไรกับการไม่ได้พัฒนาเลย ธนาคารโลกจึงยกเครื่องการทำงานครั้งใหญ่ ทั้งการอนุมัติเร็วขึ้นจากเดิมที่เคยใช้เวลานานถึง 19 เดือน เหลือเฉลี่ยแค่ 9 เดือน ตั้งแต่โครงการคลินิกที่ใช้เวลาเพียง 60 วัน ไปจนถึงโครงการใหญ่อย่างเขื่อนที่ใช้ราว 3 ปี การลดตัวชี้วัดลงจาก 153 ตัว เหลือเพียง 22 ตัว เพื่อเน้นดูว่าชีวิตคนดีขึ้นจริงไหม และการเพิ่มสัดส่วนเงินกู้ที่จ่ายตามผลงานจริง จาก 1 ใน 3 มาเป็นเกือบครึ่งหนึ่ง

สุขภาพจิตกับนิยามโครงสร้างพื้นฐาน

หลังจบการกล่าวเปิด Banga และคณะผู้บริหารธนาคารโลกได้เปิดรับคำถามจากตัวแทนภาคประชาสังคมทั่วโลก โดยหนึ่งในคำถามที่น่าสนใจมาจาก Megan Gardner แห่ง Culture Connect ซึ่งหยิบยกคำกล่าวของ Banga เรื่องความจนทั้งทางกายและทางใจมาขยายความต่อ เธอระบุว่าศักดิ์ศรีของการมีงานทำรวมถึงความพร้อมทางเศรษฐกิจล้วนผูกติดกับสภาพจิตใจ ทว่างานดูแลสุขภาพจิตกลับตกอยู่กับองค์กรเล็ก ๆ ที่ขาดแคลนทุนทรัพย์ จึงถามว่าธนาคารโลกจะนับว่าสุขภาพจิตเป็นโครงสร้างพื้นฐานสำคัญที่ควรได้รับเงินทุนสนับสนุนได้หรือยัง

Anna Bjerde ตอบว่าสุขภาพจิตถือเป็นส่วนหนึ่งของงานสาธารณสุขอยู่แล้ว ซึ่งรวมอยู่ในเป้าหมายการพาประชาชน 1,500 ล้านคนเข้าถึงการรักษาใกล้บ้าน โดยเฉพาะในประเทศที่มีความขัดแย้ง ธนาคารโลกยิ่งต้องลุยงานนี้หนักขึ้น เพราะผู้คนต้องแบกรับบาดแผลทางใจ ทั้งการสูญเสียและเด็กที่ผ่านเหตุการณ์รุนแรง งานเหล่านี้ไม่ได้จบลงเมื่อสงครามสิ้นสุด แต่ต้องทำต่อเนื่องเพื่อให้ผู้คนรู้สึกว่าชีวิตกลับมาเป็นปกติได้

สำหรับประเทศไทย การที่กรุงเทพฯ เป็นเจ้าภาพเวที Civil Society Townhall ครั้งนี้ สะท้อนบทบาทของไทยในฐานะจุดเชื่อมโยงระหว่างสถาบันการเงินระหว่างประเทศกับภาคประชาสังคมในภูมิภาค ขณะที่โจทย์เรื่องเงินทุนหายากและงานที่ต้องสร้างให้คนรุ่นใหม่ ยังเป็นโจทย์ร่วมของเศรษฐกิจไทยที่ต้องพึ่งทั้งเงินรัฐ เงินผู้บริจาค และเงินเอกชนในการขับเคลื่อน